Katwijkse wereldfietsers verruilen huis voor tent en tweewieler

Fietsend leven van de wind


Dick en ElsWat moet je met een huis vol spullen - al staat het bijna op het Katwijkse strand - als je gelukkig bent met een tent, achterop de fiets gebonden?
Weg doen, is het resolute, drastische antwoord van Dick Verschuur (49), geboren Alphenaar, en de Katwijkse Els Schaap (45). Ze verlaten hun woning, verkopen de spullen en stappen op de fietsen waarmee ze de afgelopen jaren over de wereld zwierven. Voorlopig rijden ze door Nederland. Met diapresentaties en lezingen over hun reizen willen ze geld inzamelen voor onderwijsprojecten in ontwikkelingslanden. Daarna zien ze wel weer.

Ineens kijk je met een andere blik de huiselijke keuken rond. Een oude theepot op tafel, een gehaakte pannenlap aan de muur. ,,Door mijn oma gemaakt", zegt Els Schaap. ,,Ik denk wel dat ik die bewaar." Er is namelijk een grens aan wat je kunt loslaten. Toch verdwijnen er de komende weken nog heel veel boeken en meubels, huisraad en kledingstukken naar wie het maar kopen wil; het geld gaat naar de stichting Klein Verzet. In september, als het huis achter de Boulevard leeg is, levert het Katwijkse paar de sleutel in bij de verhuurder en stapt op de fiets, tent achterop. Wanneer ze ooit weer terugkomen in een huis? Als ze zeventig zijn, misschien.


Het is een keuze, leggen Schaap en Verschuur uit, om te gaan leven op de fiets en geld in te zamelen voor scholingsprocten in ontwikkelingslanden Een keuze, waarvoor de ideeën en argumenten zijn gegroeid tijdens de vierenhalf jaar die zij in de afgelopen vijfenhalf jaar hebben gefietst rond de wereld. Het reizen gaf hen een vrij en rijk gevoel, leggen ze uit. Zo vrij, dat ze bij terugkeer niet meer wisten wat ze aanmoesten met al hun bezit. Tegelijkertijd groeide onderweg ook de sterke behoefte om iets 'terug te doen' voor de duizenden mensen bij wie ze gastvrij werden ontvangen, hoe arm ook. De Katwijkers namen een drastisch besluit. Wanneer ze in september gaan beginnen om al fietsend door Nederland geld in te zamelen voor hun stichting Klein Verzet, zeggen ze hun thuis in Katwijk definitief vaarwel. Een 'regulier leven' is op dit moment niet weggelegd voor Schaap en Verschuur. Geen baan, geen auto, geen huis vol met spullen. Hoe doen ze dat, geld uitgeven zonder het te verdienen, is voor velen de hamvraag. ,,Nee, wij leven niet van de wind'', reageert Verschuur. ,,De vraag: waar doen jullie dit toch allemaal van, wordt ons wekelijks wel een keer gesteld, dus dat is voor ons al lang geen hamvraag meer. Wij hebben gespaard en leven nu van het geld dat we ooit gedacht hadden voor onze oude dag nodig te hebben. Het gevolg daarvan is dat we straks, wanneer we ooit de leeftijd van zeventig jaar mogen bereiken, niet met de caravan naar Frankrijk kunnen, bij wijze van spreken. We hebben wel met elkaar afgesproken dat we, wanneer dat eenmaal zover is, niet gaan zeuren." Op reis door onder meer Afrika en Noord- en Zuid-Amerika beleefden ze de leukste en spannendste avonturen. In die vierenhalf jaar genoten ze van prachtige uitzichten, mooie passen en geweldige afdalingen, vertelt Schaap. Ze kampeerden tussen kariboe's op de toendra, in nooit ontdekte bossen, op de oever van een bladstil meer in de Chileense Andes, en onder de palmen van Caraïbische stranden. ,,We hebben onze matjes uitgerold in het Saharazand en op het dek van een wrakke vrachtboot op de Niger. We hebben gastvrijheid gevonden in de overdadige luxe villa's in de USA en in karige strohutten in de Sahel. Die vierenhalf jaar fietsen zijn - kortom - de gelukkigste jaren van ons leven geweest."

Luxe

Maar de tochten hadden een keerzijde. Tegelijkertijd zagen ze pijnlijk duidelijk hoe ongelijk de kansen op de wereld zijn verdeeld, zegt Verschuur. ,,Als Nederlandse wereldfietsers hebben we de ruimte, de vrijheid en het budget om te kunnen reizen. We hebben de luxe om te kunnen kiezen. Wanneer je bijvoorbeeld geboren bent in Mali of in Senegal, of in een vergeten bergdorp in Guatemala en je ouders kunnen geen schoolgeld betalen, dan heb je niets te kiezen. Helemaal niks. Dan heb je niet eens een kans. Dan houdt je toekomst op, nadat je een beetje hebt leren lezen en schrijven. Dan blijft er meestal niets meer over dan voor de rest van je leven met een tak in je hand achter een kudde magere geiten aan te lopen.
Als fietser kom je zo'n kind dan tegen, je lacht vriendelijk, maakt er een foto van en je rijdt weer door. En thuis vindt men dan dat je van die mooie, van die aandoenlijke, foto's gemaakt hebt."
Dick en Els
Het gaf hen een ongemakkelijk gevoel, vervolgt Verschuur. ,,Stel je voor, je zit in een Afrikaans dorp met zijn allen op het plein. Die mensen hebben niets, maar geven jou de helft. En je realiseert je dat je genoeg geld in je fietstas hebt om een onderwijsproject een jaar lang te financieren of zelfs genoeg om al de kinderen van zo'n dorp door de middelbare school te helpen, waardoor ze tenminste een kans hebben. En toch fiets je weer door.
Dat gebeurde al in het eerste jaar van onze reis en later in Zuid-Amerika fietsten we daar opnieuw tegenaan.'' Het idee voor die stichting en de wens om iets te doen met de ervaringen die ze onderweg opdeden, groeide halverwege de twee uiterste delen van Amerika. Het waren niet alleen de beelden van kansarme kinderen en het ongemakkelijke gevoel dat de fietsers daarbij kregen als ze doortrokken op reis. Ook kennismakingen met mensen die daadwerkelijk hulp verleenden raakten hen. ,,We ontmoetten mensen die zich het trieste lot van deze kinderen aangetrokken hadden en daar, vanuit hun hart en met heel hun ziel en zaligheid, wél iets aan deden. Mensen, vaak jong nog, die hun luxe thuissituatie eraan geven om ter plekke een verandering in een kinderleven te bewerkstelligen. Mensen die, vanuit zichzelf en zonder hulp van grote, logge liefdadigheidsorganisaties, een project gestart waren. Op die momenten sprak opnieuw ons geweten. Zo van: 'zij doen het toch maar' en dan voel je jezelf heel erg klein worden. Dan vind je dat je eigenlijk zou moeten meehelpen."
De vraag, op weg terug naar Katwijk aan het begin van dit jaar, was vervolgens: hoe? Schaap en Verschuur zagen zichzelf geen hotel runnen met straatkinderen, zoals ze een Nederlands echtpaar in Cusco, Peru zagen doen. Ook het gratis kinderdagverblijf voor kinderen van alleenstaande moeders in Guatemala was – hoe indrukwekkend ook – niet de juiste weg voor de Katwijkers. Zij kwamen, nadenkend over hún mogelijkheden en capaciteiten, op het idee voor de stichting Klein Verzet.
Met 12.000 dia's en honderden verhalen over de landen die ze bezochten kan het tweetal eindeloos vertellen. Dus dat gaan ze doen, legt Verschuur uit. ,,We gaan op dezelfde manier door Nederland als waarop we tijdens onze omdewereldfietsreis door veertig andere landen gefietst zijn. Twee fietsen, een set tassen, kampeerspullen, een tent. Via onze website kunnen mensen ons uitnodigen om een avond langs te komen. We koken dan voor je en geven dialezingen over hoe het is om op de fiets rond de wereld te trekken, over onze avonturen. Die gaan niet over de beroerde situatie van kinderen in de derde wereld. Het wordt een soort roadshow. Met het geld dat dit oplevert financieren we vier projecten in ontwikkelingslanden, waarmee kinderen een kans krijgen." Wie donateur van de stichting wordt, is een Verzetsheld.

Vanaf september willen de Katwijkers met hun lezingen beginnen. Aan low budgetreizen zijn ze inmiddels al helemaal gewend, hoewel dat in Nederland nog niet makkelijk zal zijn, vergeleken met ontwikkelingslanden. Geen hotelovernachtingen dus, geen pilsje op het terras
Dick en Els

Eenmalige actie

Zes jaar geleden hadden Schaap en Verschuur niet kunnen bedenken dat, wat begon als een sabbatical year, hun leven zo zou veranderen. De plannen lopen steeds wat verder uit de hand, zo bemerkten ze de afgelopen jaren diverse keren. Aanvankelijk zouden ze hun baan als docente lichamelijke opvoeding en grafisch vormgever slechts tijdelijk opgeven om zeven maanden door Europa te gaan fietsen. Op 'een kruispunt' in hun leven had het Katwijkse stel er behoefte aan om even totaal iets anders met hun levens te doen. Maar Europa bleek al bij de voorbereidingen voor de fietsers niet uitdagend genoeg. ,,Toen ik de wereldbol eens goed bekeek, zag ik dat we ook helemaal naar Timboektoe konden fietsen. Dat werden dus al dertien maanden fietsen, bedoeld als een eenmalige actie."
Ze beleefden er mooie, onwerkelijke en zware momenten. Zo waren ze in een goederentrein op weg door Senegal getuige van de geboorte van een kind. Compleet met foto's van moeder en kind beschrijft Verschuur in zijn dagboek dat hij op hun eigen website bijhoudt: Els stoot me aan en knikt naar de zwangere vrouw. ,,Joh, het gaat niet goed met haar hoor, moet je zien..." In het donker zien we dat het zweet van haar hoofd parelt en dat ze er niet jofel uitziet. Ze is inmiddels van plaats veranderd en zit nu op haar hurken op de grond op de open ruimte voor de schuifdeur. Ze fronst haar voorhoofd en lijkt even na te denken. Op dat moment horen we een zacht klotsend geluid. Dan komt ze, heel langzaam, half overeind en tilt ze haar rok op. Ze kijkt ons recht aan en glimlacht. Het is doodstil in de wagon.
Iedereen is stomverbaasd, want tussen de benen van de vrouw, op de vloer van de wagon en tussen het stof en de roest, op nog geen drie meter bij ons vandaan ligt een pasgeboren baby.

Ze zwoegden over onbegaanbare woestijnwegen, liepen kilometers over spoor met de loodzware fietsen aan de hand en vroegen zich soms vertwijfeld af waarom ze de hachelijke tochten ondernamen. Maar elke keer bood de afloop het antwoord en de motivatie om verder te gaan: een dorp met lemen hutten in zicht, een hartelijke ontvangst, een teil troebel water om stof en zand af te wassen, de helft van een maaltijd die eigenlijk een heel gezin zou kunnen voeden. ,,Een uur later zijn we alle ellende vergeten", schrijft Verschuur op de website. Een site die oorspronkelijk bedoeld was voor vrienden en familie thuis, maar die inmiddels maandelijks door vierduizend mensen uit binnen- en buitenland wordt bekeken.
De meelezers zijn getuige van de avonturen onderweg, de vaak lyrische beschrijvingen van mensen en omgeving. Maar ook van de meer praktische stand van zaken van het fietsende tweetal. In Senegal schrijft Verschuur: Vanmorgen stond ik op de dorpsweegschaal... achtenzeventig kilo. In mei 1998 woog ik honderdzes. Onwaarschijnlijk zwaar. Het resultaat van een lange winter binnen zitten en veel gezellige afscheidsavonden bij vrienden. La dolce vita! Mijn leven bestond vooral uit eten en drinken met vrienden en vriendinnen. Lange warme avonden met muziek en verhalen. Het jaar erna kwam ik het huis alleen maar uit om inkopen te doen en sleet de dagen zittend voor het computerscherm en gebogen over landkaarten. 's Middags werd er gekookt en 's avonds gegeten en gedronken.
In de lente, vlak voor ons vertrek wisten we allebei dat we zwaar overgewicht hadden maar de veronderstelling dat we alles er wel weer af zouden gaan fietsen maakte ons ook wat onverschillig. Nu, zeven maanden later voelt het weer aan zoals het hoort te zijn. We vragen ons wel af hoe iedereen zal reageren wanneer ze ons over een half jaar terug zullen zien.
Dick en Els

Kans

Dat hun tocht naar Afrika een eenmalige actie zou zijn, bleek vóór thuiskomst al achterhaald. Schaap: ,,Op de terugweg zeiden we al tegen elkaar: dit moeten we nog eens doen. En we kregen die kans. Nou ja, een kans moet je ook een beetje maken, maar het bleek voor ons mogelijk – door de omstandigheden, maar ook door hulp van vrienden, die bijvoorbeeld voor onderhuurders in ons huis hebben gezorgd – om in het voorjaar van 2000 opnieuw weg te gaan." Gedurende 41 maanden doorkruisten zij Zuid- en Noord-Amerika, van Vuurland tot Alaska.
In die periode keerde Verschuur slechts één keer terug naar Nederland. Het gemis van zijn volwassen kinderen was ondraaglijk, dus drie weken lang verbleef hij in Nederland, terwijl Els in Mexico wachtte. Het grootste deel van de tijd echter, waren ze zeer tevreden over hun keuze om 3,5 jaar te fietsen, voelden ze zich vrij.
Het fietsen is een levensstijl geworden, zegt Schaap. ,,Fysiek is het zwaar. Je bent weliswaar vrij van je reguliere werk en verplichtingen, maar het echt iets anders dan vakantie. Vooral door de spanning. Waar slapen we vannacht, hoe komen we aan eten, is er water? En wij staan 's ochtends ook gewoon vroeg op, om een lange dag te kunnen fietsen en 's avonds vermoeid ergens aan te komen. Er staat alleen geen bank en tv om bij neer te ploffen."
Ze missen dat niet. Integendeel. Het leven zonder 'ballast' bevalt hen uitstekend. ,,Vrij zijn, dat zit in je hoofd. Als je over de angst heen bent om die ene veilige plek, dat bed, los te laten, dan is reizen een heel prettige manier van leven. Wij willen proberen dit zo lang mogelijk vol te houden. Er komt vast een moment, als we zeventig zijn, ofzo, dat het fysiek te zwaar wordt om altijd op reis te zijn. Dan keren we terug in een huis.
Maar tot die tijd willen we verder gaan en wel zien hoe het loopt. Eng? Nee. Het is een kwestie van uit het patroon breken door erop te vertrouwen dat het ook zonder dat patroon wel goed komt. Als dat je lukt, is er geen angst. Dan ben je vrij."
Daar hoort voor hen ook bij, vult Verschuur aan, om afstand te kunnen doen van materieel bezit dat niets toevoegt aan het leven. The things you own, will end up owning you, is een lijfspreuk geworden voor hem en zijn partner. Maar dat proces heeft heel wat tijd gekost, geven ze toe. Het kwam in een stroomversnelling toen ze in oktober vorig jaar na nog eens drieënhalf jaar terugkeerden in Katwijk. ,,Dan loop je een beetje vervreemd rond door het huis waarin je zoveel jaren hebt gewoond. Je verbaast je erover dat alles nog hetzelfde ruikt als toen je wegging en dat alles nog op precies dezelfde plek staat. Je gaat voor het eerst weer op je eigen stoelen zitten, aan je eigen tafel, kijkt door het raam naar buiten en stelt vast dat er aan het uitzicht niet zoveel veranderd is. Je ziet buren door de straat lopen, die zijn ouder geworden, grijzer, dikker en dragen andere kleding. In laden en kasten ontdek je allerlei vergeten niemendalletjes die ondergesneeuwde gevoelens oproepen. Je gaat voor je boekenkast staan en kijkt naar dat wat je gelezen hebt of nog niet. Daarbij stel je jezelf de vraag waarom je ooit zoveel hebt vergaard, waarom je ooit zoveel hebt nodig gehad. Want vierenhalf gelukkige jaren op de fiets leef je samen uit de inhoud van tien tassen en hier thuis heb je een zeecontainer vol rompslomp nodig."
Dick en Els

Loslaten

Al die jaren streken ze neer waar de fiets hen bracht, maar in eigen huis voelden Schaap en Verschuur zich ontheemd. Alleen de fietstassen en kampeerspullen voelden vertrouwd aan. Toen het besluit om te vertrekken uit huis definitief was, begon het proces van spullen loslaten. Bijna als een bevrijding, voor Verschuur, die driftig aan het verkopen is op internet.
Schaap lijkt er iets behoedzamer mee om te gaan. Voordat iets op de stapel 'weg' belandt, houdt ze het in haar handen. ,,Dan wil ik het soms toch nog even houden. Dit proces verloopt in fases. Er zijn ook voor ons grenzen aan waar je afstand van kunt doen. We slaan daarom ook spullen op die we willen bewaren. Maar vaak denken we ook heel praktisch: zonde dat die spullen hier liggen." En dus worden op tafel dagelijks dozen met boeken, cd's en huisraad ingepakt om te versturen aan mensen die er een paar euro voor willen betalen. Het geld gaat naar de kas van Stichting Klein Verzet.
Schaap en Verschuur oogsten veel bewondering met hun keuzes en een enkele tikkende vinger tegen het voorhoofd. Dat hun oudedagreserves volledig opgaan aan de fietsavonturen, is voor hen geen item. Als het geld echt op is, gaan ze weer werken, net als iedereen, zegt Schaap. Dan komt er vast iets nieuws op hun pad. ,,En wat is arm? Ik voel me nu al zoveel rijker dan een paar jaar geleden. Dat neemt niemand me meer af.

Wereldfietsers?

dickenelsoppadIn ruim negen jaar reden Dick en Els ruim 111.000 kilometer door vijf continenten. Ze doorkruisten ruim vijftig landen en stonden met hun fietsen op  een paar van 's werelds meest afgelegen plekken. Tijdens die reis hebben ze geschreven en gefotografeerd.
Het resultaat daarvan vind je op deze website. Honderden reisverhalen en duizenden foto's; met het doel anderen te inspireren tot een omslag in het leven.
Voor degenen die niet gaan fietsen maar liever thuis blijven staan er bijna honderd wereldrecepten.

Inmiddels zijn Dick en Els gestopt met fietsen en wonen ze in Den Haag. De fietsen staan in de schuur en hun tent is ingepakt. Els werkt "in de zorg". Dick is grafisch vormgever en bouwt websites.
2fietsenoppad224