Het Balinese landschap wordt gevormd door rijstvelden

Jalan-jalan di sawah


Dick en Els

Rijstvelden. Sawah's. Op Bali fiets je hoofdzakelijk langs en door de rijstvelden. Ze vormen het landschap en bepalen het uitzicht. Eindeloze velden zo groen als een zuidhollands polderlandschap ten zuiden van Ubud en de kleine akkertjes die trapsgewijs tegen de bergen rond Munduk aan liggen. Elk akkertje met een eigen kleur... goud, bruin of groen. Die rijstvelden bepalen niet alleen het fysieke maar vooral het sociale Balinese landschap. De uitgebreide organisatie die nodig is om rond elk dorp de gewenste hoeveelheid te verbouwen is waarschijnlijk de sterkste peilers van de bijzondere Balinese gemeenschapszin.




Dick en ElsRijst (Oryza sativa) is net als alle granen en maïs een grassoort en in het Indonesisch (of Maleis) kent men er drie verschillende woorden voor. Padi is het woord dat gebruikt wordt voor de rijstplant. Daar is ook de Engelse term 'rice paddies'van afgeleid. Beras is de ruwe, ongekookte  rijstkorrel. Dat woord kom je bijvoorbeeld tegen op een fles arak (rijstjenever). Met nasi wordt gekookte rijst bedoeld. Nasi putih is gekookte witte rijst, nasi goreng is gebakken rijst. Een rijstveld is een sawah en op Bali is er sprake van een continue teelt.

Nadat er geoogst is en het kaf afgebrand laat men de zwartgeblakerde akker twee tot drie weken rusten voordat het opnieuw onder water gezet wordt. Zodra de grond voldoende water heeft opgenomen wordt er geploegd en geploegd en geploegd (meestal nog met karbouwen en een houten ploeg), net zolang tot er een laag blubber ligt met een diepte van ongeveer dertig centimeter. Een klein hoekje van het veld wordt dan afgedamd en daarin wordt rijst uitgezaaid.
Zodra de zaailingen groot genoeg zijn worden ze uitgeplant. Eén voor één en met de hand, door mannen en vrouwen die gebukt en tot aan hun knieën in de blubber staan. Dit is een verschrikkelijk karwei dat vaak gedaan wordt door mensen uit de laagste kaste.
Dick en Els

In de periode die daarna komt is er weinig meer te doen dan wachten. Het enige dat de boer doet is het waterpeil controleren. Een bijkomend voordeel van het onder water zetten is onkruidbestrijding.  Een nadeel is dan weer dat het vaak een paradijs voor muggen is (met in de tropen natuurlijk weer de kans op malaria). Die worden dan weer bestreden door de miljoenen visjes (vooral guppies) die er in rondzwemmen.
De boer grijpt zo nu en dan in door de openingen in de dammetjes rond de akkers groter of kleiner te maken. Hij kan dat echter niet zomaar doen. Ieder dorp heeft een subak. Dat is de commissie  die het watergebruik beheert en de gemaakte afspraken controleert. De rivieren die van het centrale bergland afwateren worden afgedamd en het water komt via een ingewikkeld systeem van kreken en kanalen op de rijstvelden. Iedere boer heeft recht op een vastgesteld breedte van het kanaal dat langs zijn akker loopt en het overtollige water moet ook weer terruggeleid  worden naar datzelfde kanaal. Het lijkt, wanneer je er zo langs fietst, allemaal heel simpel (gewoon een veldje dat onder water staat) maar er zijn allerlei ingewikkelde afspraken voor gemaakt die door de subaks nagelopen worden. Het is misschien vergelijkbaar met onze waterschappen  en de najaarsschouw.
Dick en Els
Dick en Els

Terwijl de rijst groeit (in een kleur groen die je nergens mee kunt vergelijken, vooral niet wanneer er in de namiddag een laagstaande zon over schijnt) gebeurt er dus weinig. 's Morgens vroeg vliegen de ijsvogels en komen de eendenhoeders langs, 's middags wordt er op de dijkjes gevliegerd en 's avonds komen er jongens die paling en kikkers proberen te vangen. Soms worden er op de dijkjes  ook andere producten verbouwd zoals bonen of tomaten.

Na een week of tien hangen de korrels er in en begint de plant langzaam te gelen. Dat is het moment dat de boer z'n akker afdamt en de grond langzaam uit laat drogen. Er worden vlaggen geplaatst en windratels om de vogels te verjagen. Je ziet hokjes waarin iemand zit die door aan touwen te trekken een heel systeem van zwaaiende vlaggen in beweging houdt. Soms zelfs worden kinderen  gevraagd om voor een paar centen een dag schreeuwend door het veld te hollen.
Dick en Els
Dick en Els

Op het moment dat de rijst rijp genoeg is om geoogst te worden is de grond waarop het groeit hard genoeg om op te lopen. Dat is het moment waarop de dorpsgemeenschap in actie komt. Er wordt gezamenlijk geoogst en de rijst wordt op het veld uit de aren geschud.
De oogst gaat naar de maalderij en het kaf wordt op de akker verbrand waarna een nieuwe cyclus kan beginnen.
Dick en Els

Wereldfietsers?

dickenelsoppadIn ruim negen jaar reden Dick en Els ruim 111.000 kilometer door vijf continenten. Ze doorkruisten ruim vijftig landen en stonden met hun fietsen op  een paar van 's werelds meest afgelegen plekken. Tijdens die reis hebben ze geschreven en gefotografeerd.
Het resultaat daarvan vind je op deze website. Honderden reisverhalen en duizenden foto's; met het doel anderen te inspireren tot een omslag in het leven.
Voor degenen die niet gaan fietsen maar liever thuis blijven staan er bijna honderd wereldrecepten.

Inmiddels zijn Dick en Els gestopt met fietsen en wonen ze in Den Haag. De fietsen staan in de schuur en hun tent is ingepakt. Els werkt "in de zorg". Dick is grafisch vormgever en bouwt websites.
2fietsenoppad224