De Selimiye-moskee van Edirne

Dick en Els

Het meesterwerk van Sinan

Het is onze laatste dag in Turkije. We zitten in een internetcafé in Edirne en lezen dat deze stad een hele lange geschiedenis heeft. Edirne werd gesticht door de Romeinse keizer Hadrianus dcie de stad ook zijn naam gaf: Hadrianopolis. Eerder lag er een nederzetting van de Thraciërs die bekend was als Uskadama, Uskudama of Uskodama.
In 378 kwamen de Visigoten die in de Balkan leefden in opstand tegen het Romeinse gezag. Bij de slag bij Adrianopel versloegen ze het Romeinse leger, waarbij de Romeinse keizer Valens sneuvelde.
Bijna duizend jaar later, in 1362, werd de stad veroverd door het Ottomaanse Rijk, waarvan het van 1365 tot 1453 de hoofdstad was. In 1575 bouwde sultan Selim II in Adrianopel de Selimiye-moskee, die werd ontworpen door de grote Ottomaanse architect Sinan. Die moskee is de reden dat we hier zijn.

De Selimiye-moskee is onderdeel van een complex gebouwen dat tegelijkertijd werd gebouwd (een kulliya). In het complex bevinden zich onder andere een madrassa (islamitisch leercentrum), een dar ul-hadis (jongensschool) en een arasta (winkelgalerij). Die arasta ligt aan de zuidzijde van de moskee en ligt vlak achter de hoofdingang. Daardoor heb je het idee dat je, wanneer je eenmaal binnen bent, in de Grand Bazaar terecht gekomen bent. Het trapportaal dat toegang geeft naar het binnenplein van de moskee ligt, nauwelijks zichtbaar, verscholen tussen twee winkeltjes.
We lopen de stenen trappen op naar boven en waar we, net als eerder vandaag, opnieuw verbijsterd zijn door de grootsheid van dit wonder.
We staan op een groot marmeren plein dat aan drie zijden wordt omzoomd door een galerij waarvan het plafond gevormd wordt door prachtig beschilderde koepels. Op het midden van het plein staat en fontein met koperen kranen. De hoofdingang van de moskee ligt aan de rechterzijde van het plein en is afgeschermd met een voorhang van groen dekzeil. Naast die ingang zien we, boven de ramen, tegeltableaus met Arabische teksten. We trotseren de aanzichtkaartenverkopers, doen onze schoenen uit en wandelen naar binnen.
Opnieuw happen we naar adem.

Dick en Els
Dick en Els
Dick en Els

De ruimte is groots. De koepel, hoog boven ons, is prachtig beschilderd en lijkt perfect gerestaureerd. Het vormt, samen met de vier halfkoepels en de nissen die ernaast liggen, een ruimte waarvan je niet het idee hebt dat het zo enorm groot is totdat je er in rond gaat lopen en omhoog kijkt. De werkelijke omvang van de zuilen waarop de koepel rust dringen ook pas tot ons door wanneer we er omheen lopen. En ook hier weer, op alle muren, en boven alle ramen, de prachtig getypografeerde koranteksten.
Dick en Els

Tijdens de bouw van de Selimiye-moskee heeft Sinan gezegd dat dit zijn meesterwerk was. De eerder door hem ontworpen Süleymaniye-moskee te Istanbul was wel groter, maar had niet de optimale lichtval en ruimtebeleving die in de Selimiye-moskee te ervaren zijn. De muren omsluiten een vierkante ruimte, maar de centrale koepel rust op acht pilaren die door bogen verbonden zijn met de binnenkant van de muren. Op de op die manier ontstane ruimtes aan de hoekpunten van de vierkante plattegrond rusten vier kleinere halfkoepels.
Sinan ontwierp de grote gebedsruimte als één geheel, zodat het mihrab vanuit elk punt in de ruimte te zien is, iets dat in die tijd nog niet gebruikelijk was. Het mihrab is een kleine inspringende alkoof met aan drie kanten ramen, waardoor de tegels aan de binnenkant door zonlicht beschenen worden.
De koepel meet 31,28 m in diameter en bevindt zich 43,28 m boven de grond. Daarmee is de koepel net iets groter dan de koepel van de Hagia Sophia, een gebouw dat Sinan als voorbeeld diende.
Op de vier hoekpunten van de moskee staan 71 m hoge minaretten, in verhouding slanker dan ooit eerder gebouwd en nog steeds de hoogste van Turkije.
De symmetrie van het ontwerp geeft de moskee een schoonheid, die het resultaat was van Sinans levenslange zoektocht naar optimale verhoudingen.

Dick en Els Koca Mimar Sinan Ağa werd op 15 april 1489 in het dorpje Ağırnas bij Kayseri in Anatolië geboren in een Grieks of Armeens christelijk gezin (het is niet duidelijk welk van de twee; bij de Ottomaanse census werd alleen religie en niet de etniciteit vermeld). Sinan werd in 1511 volgens de devşirme (een belasting waarbij jongemannen uit pas veroverde gebieden als slaaf in dienst van de sultan kwamen) naar Istanbul gestuurd, waar zich bekeerde tot de soennitische islam en een opleiding volgde tot ingenieur en architect. Tijdens zijn opleiding aan de paleisschool diende hij de grootvizier İbrahim Paşa. In die tijd nam hij de islamitische naam Sinan aan.
Drie jaar later nam hij als ingenieur deel aan de militaire campagne van Selim I in het oosten van het Ottomaanse Rijk. Toen Selim I Caïro veroverde, werd Sinan daar benoemd tot hoofdarchitect. Hij had de taak om huizen die in de weg stonden te laten slopen om zodoende een meer geordend stratenplan te krijgen. Hij kreeg ook het bevel over een infanteriedivisie, maar werd op zijn eigen aandringen overgeplaatst naar de artillerie. Tijdens de campagne van sultan Süleyman I in Perzië (1535) liet hij schepen bouwen zodat het leger het Vanmeer over kon steken. Voor die verdienste werd hij gepromoveerd tot sergeant (titel ağa) in de lijfwacht van de sultan.

Zijn eerste niet-militaire werk, na zijn terugkomst in Istanboel, was de Şehzade-moskee in 1548. In 1550 begon hij de bouw van de Süleymaniye-moskee, die in 1557 klaar zou komen. Voor het ontwerp werd hij geïnspireerd door de (1000 jaar oudere) Hagia Sophia. Hij nam het concept van een ronde koepel op een vierkante ondersteuning van de Hagia Sophia over.
Hij ontwierp niet alleen veel openbare gebouwen in en rondom Istanbul maar ook in andere steden van het Ottomaanse Rijk. Voorbeelden van zijn bouwwerken zijn:
- de Selimiye-moskee van Edirne
- de Rüstem Paşa-moskee in Istanbul
- de Mihrimah Sultan-moskee in Edirnekapı
- de Kadirga Sokullu-moskee in Istanbul
- de Taqiya al-Süleymaniya karavanserai met moskee in Damascus
- de Banya Başi-moskee van Sofia (op dit moment de enige in gebruik zijnde moskee in die stad)

Gezegd wordt dat Sinan in totaal heeft gebouwd:
- 94 grote moskeeën (cami),
- 57 universiteiten,
- 52 kleine moskeeën (mescit),
- 41 badhuizen (hamam).
- 35 paleizen (saray),
- 22 mausoleums (türbe),
- 20 Karavanserijen (kervansaray; han),
- 17 gaarkeukens (imaret),
- 8 bruggen,
- 8 pakhuizen,
- 7 scholen (medrese),
- 6 aquaducten,
- 3 ziekenhuizen (darüşşifa),

Zelf zegt hij in zijn autobiografie Tezkiretü’l Bünyan dat zijn meesterwerk de Selimiye-moskee in Edirne is. Zijn motivatie bij die bouw was een grotere koepel te maken dan die van de Hagia Sophia; een prestatie die sinds de bouw van die kerk voor onmogelijk werd gehouden. Sinan was 80 jaar oud toen de Selimiye-moskee klaar kwam, met de grootste koepel ter wereld.

Sinan stierf in 1588 en ligt begraven bij de Süleymaniye-moskee, niet op de begraafplaats naast de moskee maar vlak ten noorden ervan, aan de overkant van de weg die naar hem Mimar Sinan Caddesi genoemd is. Er zijn ook een universiteit in Istanbul (Mimar Sinan-universiteit) en een inslagkrater op de planeet Mercurius naar hem genoemd.

Wereldfietsers?

dickenelsoppadIn ruim negen jaar reden Dick en Els ruim 111.000 kilometer door vijf continenten. Ze doorkruisten ruim vijftig landen en stonden met hun fietsen op  een paar van 's werelds meest afgelegen plekken. Tijdens die reis hebben ze geschreven en gefotografeerd.
Het resultaat daarvan vind je op deze website. Honderden reisverhalen en duizenden foto's; met het doel anderen te inspireren tot een omslag in het leven.
Voor degenen die niet gaan fietsen maar liever thuis blijven staan er bijna honderd wereldrecepten.

Inmiddels zijn Dick en Els gestopt met fietsen en wonen ze in Den Haag. De fietsen staan in de schuur en hun tent is ingepakt. Els werkt "in de zorg". Dick is grafisch vormgever en bouwt websites.
2fietsenoppad224